Chuyển tới nội dung chính

Các loại tài sản tài chính số (DFA): phân loại và cơ cấu thị trường

Phạm vi pháp lý: DFA là khái niệm pháp lý của Nga, không phải của Việt Nam. Nội dung và số liệu dưới đây được dịch theo nguồn tiếng Nga, không phải bản cập nhật pháp luật hay số liệu thị trường.

Tài sản tài chính số (DFA) là hình thức quyền số có tính ứng dụng rộng, được dùng để token hóa công cụ tài chính. Như đã trình bày ở mục 4.1, DFA ghi nhận các quyền có giá trị pháp lý và thuộc hệ thống tài chính được quản lý của Nga.

Bên cạnh định nghĩa chính thức, thực tiễn đã hình thành một cách phân loại DFA rộng hơn, phản ánh mô hình kinh tế thực tế của các công cụ và đặc điểm sử dụng trong cơ sở hạ tầng.

Loại được lựa chọn quyết định các thông số mà tổ chức phát hành ghi nhận khi phát hành DFA, bao gồm phạm vi quyền, kỳ hạn và cách thức chi trả.

Phân loại DFA theo pháp luật​

Theo pháp luật Nga, tài sản tài chính số có thể ghi nhận:

  • quyền yêu cầu thanh toán bằng tiền
  • quyền gắn với chứng khoán được phát hành theo đợt
  • quyền tham gia vốn
  • quyền nhận chứng khoán

Cách phân loại này đặt ra cơ sở pháp lý, nhưng không phản ánh hết sự đa dạng thực tế của các công cụ.

Các loại DFA trong thực tiễn​

Về kinh tế, thị trường DFA được chia thành một số loại chủ chốt.

1. DFA dạng nợ — quyền yêu cầu thanh toán bằng tiền​

Đây là loại tài sản tài chính số phổ biến nhất.

Các công cụ này là hình thức số tương đương trái phiếu hoặc khoản vay, ghi nhận nghĩa vụ hoàn trả tiền và chi trả thu nhập của tổ chức phát hành.

Đặc điểm chính:

  • lợi suất cố định hoặc thả nổi
  • kỳ hạn lưu hành được xác định
  • cơ cấu chi trả được xác định trước

DFA dạng nợ chiếm phần chủ yếu của thị trường.

2. DFA được bảo đảm bằng tài sản​

Loại DFA này gắn với tài sản thực và phản ánh giá trị của chúng dưới dạng số.

DFA có thể gắn với:

  • hàng hóa như vàng, kim loại, nguyên liệu
  • bất động sản
  • dòng hàng hóa
  • khoản phải thu
  • chai rượu vang

Các công cụ này ghi nhận quyền:

  • nhận tài sản
  • hoặc nhận khoản tiền tương đương giá trị của tài sản

Về bản chất, đây là hình thức token hóa tài sản thực.

3. DFA gắn với quyền tham gia vốn​

DFA có thể thể hiện quyền tham gia vốn của doanh nghiệp hoặc dự án.

Nhà đầu tư nhận được:

  • phần vốn trong doanh nghiệp không đại chúng
  • quyền tham gia dự án đầu tư

Về kinh tế, các công cụ này gần với cổ phiếu nhưng được triển khai dưới dạng số.

Phân khúc này còn phát triển hạn chế do cơ cấu pháp lý phức tạp.

4. DFA cấu trúc và DFA lai​

Nhóm này gồm các công cụ phức tạp hơn, kết hợp nhiều đặc điểm.

Ví dụ, DFA:

  • gắn với chỉ số hoặc rổ tài sản
  • có khoản chi trả theo điều kiện
  • phụ thuộc vào chỉ tiêu thị trường như lãi suất, giá và tỷ giá

Các công cụ này gần với sản phẩm cấu trúc trên thị trường tài chính truyền thống.

5. DFA gắn với quyền số nước ngoài​

Một loại riêng là DFA gắn với quyền số nước ngoài.

Quyền số nước ngoài, viết tắt tiếng Nga là ИЦП, là các quyền số được phát hành trong hệ thống thông tin nước ngoài và có thể được chấp thuận lưu thông tại Nga.

Trong mô hình này:

  • tài sản cơ sở, tức quyền số nước ngoài, tồn tại trong hệ thống nước ngoài
  • nhà đầu tư Nga mua DFA
  • DFA xác nhận quyền đối với tài sản số nước ngoài đó

Như vậy, DFA đóng vai trò lớp bao bọc để tiếp cận tài sản số nước ngoài.

Ví dụ về những đối tượng có thể là quyền số nước ngoài:

  • token của dự án blockchain nước ngoài
  • quyền số gắn với chứng khoán nước ngoài
  • tài sản được token hóa và phát hành ngoài Liên bang Nga
  • quyền yêu cầu trên nền tảng số nước ngoài

Đặc điểm chủ chốt:

  • quyền số nước ngoài phát sinh ngoài hạ tầng Nga
  • DFA bảo đảm việc lưu thông chúng trong môi trường được quản lý của Nga
  • trên thực tế, nhà đầu tư tiếp cận tài sản nước ngoài qua một công cụ của Nga

Do đó:

  • quyền số nước ngoài là đối tượng cơ sở
  • DFA gắn với quyền số nước ngoài là công cụ tiếp cận đối tượng đó

Cơ cấu thị trường DFA tại Nga​

Thị trường DFA tại Nga có cơ cấu rõ nét.

Ở giai đoạn được nguồn mô tả:

  • DFA dạng nợ chiếm ưu thế
  • công cụ được bảo đảm bằng tài sản chiếm tỷ trọng nhỏ hơn
  • DFA gắn với quyền tham gia vốn và DFA cấu trúc phát triển hạn chế
  • DFA gắn với quyền số nước ngoài hình thành một phân khúc riêng đang phát triển

Theo số liệu nêu trong nguồn, quy mô thị trường tăng nhanh:

  • năm 2023 — khoảng 44 tỷ rúp
  • năm 2024 — khoảng 550 tỷ rúp
  • năm 2025 — hơn 1 nghìn tỷ rúp

Vì sao DFA dạng nợ chiếm ưu thế?​

Sự chiếm ưu thế của công cụ nợ được giải thích bởi:

  • cơ cấu đơn giản
  • dễ hiểu đối với nhà đầu tư
  • tương đồng với trái phiếu
  • rủi ro pháp lý thấp hơn

Trên thực tế, thị trường phát triển như một hình thức số của hoạt động huy động vốn bằng nợ.

Khác biệt với token mã hóa​

Phân loại DFA khác với phân loại token mã hóa.

  • Trong nền kinh tế tiền mã hóa, token được chia theo chức năng như tiện ích, quản trị, v.v.
  • Với DFA, phân loại được xây dựng quanh các quyền pháp lý

Điều này nhấn mạnh DFA là công cụ tài chính, không phải token thuần công nghệ.

Kết luận​

Phân loại DFA tại Nga bao gồm:

  • công cụ nợ
  • tài sản được bảo đảm bằng đối tượng thực
  • quyền tham gia vốn
  • sản phẩm cấu trúc
  • DFA gắn với quyền số nước ngoài

Như vậy, thị trường DFA tái hiện cơ cấu thị trường tài chính truyền thống, đồng thời bổ sung cơ chế tích hợp tài sản số nước ngoài thông qua quyền số nước ngoài.